Njuolggaluodda
Barggobåttå birra
Ulme
- Oahppat mánáj rievtesvuodaj birra javllat majt miejnniji ja gullut.
- Reflektierit tjuolmaj birra ma dájda rievtesvuodajda li tjanáduvvam.
Oase vuodos li Mánájkonvensjåvnå 12. ja 13. artihkkala: Mánáj rievtesvuohta javllat ietjasa vuojnov ja gullut ja mánáj rievtesvuohta moalgedimfriddjavuohtaj. Oahppe bessi reflektierit tjuolmaj birra ma dájda rievtesvuodajda li tjanáduvvam ja hárjjidallat gåktu dajt adná.
Oasev máhttá ållåsit tjadádit, jali máhttá dåssju nágin åsij barggat. Hárjjidusá buoremusát hiehpi smáv dáse mánájda ja gasskadássáj. Vuorrasamos oahppijda gasskadásen ihkap åhpaduslátjos Moalgedimfriddjavuohta: Majt dat merkaj dunji? buorebut hiehpá. fállat tjiegŋalap reflektierimav moalgedimfriddjavuoda hásstalusáj birra.
Tjadádibme
Álge dahkamusáv AN mánájkonvensjåvnå histåvrå ja sisano birra subtsastimen. Ane duola degu AN-sambanda næhttabielijt jali ietjá oahpponævojt dán tiemá birra. Subtsasta oahppijda uddni galggi guovte rievtesvuohtaj vuodjodit ma mánájn li, dán konvensjåvnån: 12. artihkal – mánáj rievtesvuohta moalgedimfriddjavuohtaj.
Subtsasta oahppijda majt dá rievtesvuoda sisadni, duola dagu:
«AN mánájkonvensjåvnån tjuodtju divna mánájn la riektá vuojnojdisá javllat ja gullut ássjijn ma sidjij guosski. Danna tjuodtju aj mánájn, sæmmi gå ållessjattugijn, la riektá moalgedimfriddjavuohtaj. Dat merkaj siján la riektá ietjasa vuojnojt dahkat, ja bessi jieddnát dajt vuojnojt javllat jus sihti. Vájku siján la moalgedimfriddjavuohta, de li huoman soames ássje majt ij la loahpe javllat. Duola degu ij la loahpe hárddet, nihtodit jalik gæhttjalit iehtjádijt oadtjot dahkat juojddá mij ij la loahpe. Jagen 2003 sjaddin Mánájkonvensjåvnå rievtesvuoda oassen Vuona lágas – nav ájnnasa li dá rievtesvuoda.»
Reflektierim - Dahkit ájáduskártav klássalanján
Dahkit ájáduskártav/ Padlet klássalanján. Divna oahppe bukti oajvvadusájt maŋŋela gå vuostatjin li aktu allasis tjuovvovasj gatjálvisáj birra ájádallam:
- Mij la vuojnno? Maj birra mån miejnniv juojddá?
- Makkir ássje muv iellemin, sijdan, bæjválasj skåvllådilen jali sebrudagán li ájnnasa munji?
Dan maŋŋela sáhkada tjuokkaj birra ma li táblon, ane dajt gatjálvisájt ma klássa reflektierimdássáj hiehpi:
- Makkira dájs ássjijs li dijá mielas ájnnasa bessat iehtjádijda subtsastit? Manen?
- Mánájn la riektá gullut. Majt dat merkaj jut gullu? Le gus dat sæmmi gå mierredit?
- Majt máhttep dahkat vaj dákkár ássjijn gullup? (Mij hæhttu javladuvvat – gånnå, gåktu? Guhtimusj hæhttu gulldalit? Mij hæhttu dáhpáduvvat?)
- Gåktu luluj iellem sijdan ja skåvlån, jus mánájn ij lim moalgedimfriddjavuohta?
- Makkir luluj værált (jalik Vuodna) vuojnnut jus miján ij lim moalgedimfriddjavuohta?
1. aktivitiehtta: Sokratesa gålmmå sillá
- 1
Lågå subttsasav Sokratesa gålmmå silláj birra oahppijda.
1. Lågå subttsasav Sokratesa gålmmå silláj birra oahppijda.
Sokrates' tre siler
Sokrates' tre siler - Plakat
FijllaDokumænntaSokrates' tre siler - Plakat
Ane val låhkåmstratesjijjajt maj oahppe dábálattjat barggi, valla mujte muhttijn ganugit ja tjielggit moallánagájt, vaj gájka ålles subttsasav dádjadi.
- 2
Ságastit aktan subttsasa birra:
2. Ságastit aktan subttsasa birra:
- Man birra l dat?
- Ma li da gålmmå sillá: Majt sihtá Sokrates ålmåj galggá ájádallat åvddål gå majdik tsuvggá?
- Li gus da gålmmå sillá midjij ávkken bæjválattjat?
- Huomahihpit gus ietjá sillájt majt máhttá jalik bierri adnet åvddål gå sáhkat?
- Bierri gus vásstedit juo divna gålmå sillájda, gå ájggu juojddá giehttot/ ietjas vuojnov javllat?
- Li gus divna gålmmå sillá sæmmi ájnnasa? Manen, manen ælla? Makkir la ienep jali binnep ájnas gå då guokta iehtjáda?
- 3
Reflektieri oahppij siegen;
3. Reflektieri oahppij siegen;
- Ma máhtti liehket buojkulvissan javllamusájda majt la loahpe javllat, valla majt ajtu ij bierri javllat?
- Goassa máhttá liehket dárbbo ietjas vuojnov javllat, vájku dal máhttá aj iehtjádijt moaskedahttet jalik suhttadit?
- Majt bierri ájádallat jus sihtá subtsastit juojddá, mav diehtá máhttá nuppev suhttadit jalik hådjodahttet.
2. aktivitiehtta: "Tjuorvun"
Gulldalit lávllagav “Ropert” (Tjuorvun) mav Tuva Syvertsen (Redd barna: Rettighetsslottet), galggabihtit ber moaddi gulldalit.
“Ropert” med Tuva Syvertsen (Redd barna: Rettighetsslottet)
Ságastit tevsta birra:
- Man birra l dát lávla?
- Majt máná tjuorvvu? Gejda tjuorvvu?
- Mij la tjuorvun – ja manen máná dakkárav dárbahi?
- Majt jáhkkebihtit dat merkaj, gå «Ållessjattugijn li stuorra bielje, valla imálasj man nievret gulli?”
- Lávllagin lávllu “Tjuorvvop desik gullup ja juoga dagáduvvá”. Majt merkaj jut máná gulluji; le gus dat sæmmi gå bessi mierredit?
- Goassa l ájnas ållessjattuga gulldali mánájt, ja le gus muhttijn gå ij la nav ájnas?
- Majt lulu dån tjuorvvot sidjij sijdan, skåvlån jalik sebrudagán, jus lidji tjuorvunav oadtjot?
Juoge ålgus barggoárkav ja dibde oahppijt dåhku tjállet ássjijt ma sijá mielas la ájnas subtsastit. Nuoramus oahppijda lisj dávk buorep bessat sárggot farra gå tjállet. Dibde sijáv åvddånbuktet ássjijt divnajda. Giese åvddån náginijt dájs ássjijs, ja dibde sijáv buktet ájádusájt gåktu máhtálulun máná dán ássje birra ságastit vaj sijáv gulldali. Viehkeda sijáv aj reflektierit javllamusáj båhtusij birra: Majt dájna ájggu? Gesi vájkkut? Mij dáhpáduvvá jus sijáv e gulldala? Vijddásap bargojda dán tiemán máhtá oajvvadusájt adnet ma li dánna vuollelin.
Arbeidsark - Min mening
Joarkke barggo
Vijddásap barggo
- Dahkit siejnneavijsajt, plakáhtajt jali multimodála / digitála tevstajt tiemá birra. Dibde oahppijt ietja gávnnat definisjåvnåjt, buojkulvisájt ja gåvåjt/tevstajt ma máhtti tiemáv gåvvidit.
- Barggit tækstatjállemijn. Dibde oahppijt tjállet tevstajt tiemá birra, daj sjáŋŋarij gaskan ma dajda bargojda hiehpi maj ietján barggabihtit (duola dagu dárogielfágan).
- Dibde oahppijt sáddit tjállusijt Aftenpostenij, Si;D., oahppijrádáj jalik vájku vil skåvlå jådediddjijda, ja politihkkárijda? Barggi tjállusij aktan klássan jali juohkusijn, jali ájnegis barggon.
- Hárjjidallit lávllagav “Ropert”. Dahkit dasi musihkkavideov jalik digitála subttsasav (lávllut klássa ietjas versjåvnåv lávllagin jali lávllut originálav). Gávnnit gåvåjt ma gåvvidi tiemáv moalgedimrievtesvuohta ja mánáj riektá gullut, jali dibde oahppijt dahkat siednavuosádusáv dilij birra jali tevstaj milta ma tiebmáj hiehpi, ja dajt gåvvidit.
- Ane barggoárkav Sokratesa gålmmå silláj birra visualiserima diehti gåktu duov dáv javllamusáv máhttá dáj silláj sillit. Dibde oahppijt barggat juohkusijn jali dahkat hárjjidusájt aktan klássan. Dibde sijáv buktet oajvvadusájt javllamusájda majt sihti sillit, ietjasa vásádusáj jalik hiebalasj dáhpádusáj milta, ja árvustallit aktan makta javllamusá sillij tjadá manni. Ságastit sierraláhkáj aktan javllamusáj birra ma e divna silláj tjadá maná, ja makta l huoman ájnas ja riekta dajt javllat.